Potstal
Voor het gemengd bedrijf op de zandgronden vormde de akkerbouw de belangrijkste bron van inkomsten. Het vee werd vooral gehouden om de mest die op deze relatief arme gronden onmisbaar was. De mest werd bewaard in de koestal die daarvoor soms meer dan een meter diep was uitgegraven. Deze verdiepte stallen noemt men potstallen.
Werking
De koeien stonden, aangebonden aan stalstaken, op hun eigen mest. Geregeld werd de mest over de stalvloer verspreid en werd er allerlei organisch materiaal toegevoegd, zoals heideplaggen, stro en bladeren. Ook werd wel teelaarde van de akkers gebruikt. Op deze wijze hadden de koeien een enigszins droog ligbed en werd bovendien de hoeveelheid mest vergroot.
De hygiëne in de potstal
In een potstal was hygiëne ver te zoeken. Het was er donker en vochtig, en het vee was smerig. De melkwinning was onder deze omstandigheden moeilijk, en de kwaliteit van de melk was dikwijls belabberd. Brak er een ziekte uit onder het vee dan was het onmogelijk de stal te ontsmetten, zodat vaak de hele veestapel verloren ging. Bovendien verspreidde de mest kwalijke ammoniakdampen, die niet alleen schadelijk waren voor mens en dier, maar ook een slechte uitwerking hadden op de kwaliteit van het hooi en de oogstproducten op zolder. Omdat de stalvloer niet waterdicht was drongen de vloeibare delen van de mest in de bodem en verontreinigden het grondwater, dus ook het water in de put dat het boerengezin tot drinkwater diende.
Twee typen potstal
Kleine variaties daargelaten kunnen we de gebruikte potstallen in twee soorten onderscheiden. We spreken dan over boerderijen die door de draagconstructie van het dak als bij een kerk verdeeld wordt in drie ruimten: een ‘middenbeuk’ en twee ‘zijbeuken’. Naarmate de potstal zich vulde kwam het vee steeds hoger te staan. Kleine potstallen (in de zijbeuken) werden om de twee of vier weken leeggehaald. Grote potstallen (in de middenbeuk) werden slechts twee maal per jaar uitgemest. Om zoveel mogelijk mest te verkrijgen werd het vee ook in het weideseizoen gedurende de nacht en een groot deel van de dag op stal gezet.
De middenstal
De uitgediepte stal bevindt zich bij dit type midden in de boerderij, tussen de stijlen van de draagconstructie. Het vee kan in de lengterichting of in dwarsrichting staan opgesteld. Deze stalinrichting kon worden aangetroffen in Noord-Brabant, Noord-Limburg, Noordwest-Overijssel en het zandgebied van Friesland (de Stellingwerven).
De zijpotstal
De uitgediepte stal bevindt zich in de zijbeuk langs de zijmuren. Het vee staat aangebonden met de kop naar de deel. Afhankelijk van de omvang van de veestapel bevond zich in één, soms in beide zijden een potstal. Deze wijze van stallen kwam voor in Drenthe, Overijssel, Gelderland en Utrecht.
Bron
De tekst is gebaseerd op:
- Boerderijen bekijken, p55-58
Links
- gemengd bedrijf
- zandgrond
- mest
- koestal
- stalstaken
- heideplaggen
- stro
- melken
- hooi
- grondwater
- put
- dak
- kerk
- middenbeuk
- zijbeuk
