Staphorster boerderij - Bewerkingsoverzicht

Mariekevanbommel op 26 apr 2024 om 12:39

2024-04-26T12:39:38Z

Mariekevanbommel op 23 feb 2024 om 12:27

2024-02-23T12:27:13Z

Mariekevanbommel op 3 nov 2023 om 12:20

2023-11-03T12:20:44Z

Beheerder: /* Bron */

2012-06-28T13:57:14Z

Bron

Beheerder: /* Vrolijke kleuren */

2012-06-28T13:52:23Z

Vrolijke kleuren

Beheerder: /* Smalle kavels */

2012-06-28T13:49:27Z

Smalle kavels

Beheerder op 27 jun 2012 om 11:02

2012-06-27T11:02:47Z

Beheerder op 12 apr 2012 om 13:57

2012-04-12T13:57:43Z

Beheerder: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Het dorp Staphorst in het veenweidegebied van Overijssel is een echt veendorp. Opvallend is, naast de karakteristieke langgerekte vorm van de bebouwing, het vr...'

2012-02-07T15:16:01Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'Het dorp Staphorst in het veenweidegebied van Overijssel is een echt veendorp. Opvallend is, naast de karakteristieke langgerekte vorm van de bebouwing, het vr...'

Nieuwe pagina

Het dorp Staphorst in het [[veenweidegebied]] van Overijssel is een echt veendorp. Opvallend is, naast de [[karakteristiek]]e langgerekte vorm van de bebouwing, het vrolijk [[kleur|gekleurde]] [[verven|schilderswerk]] van de boerderijen.

===Ontginning===
De [[ontginning]] van het Overijsselse drassige veengebied is in de Middeleeuwen begonnen vanaf een zandrug door het Veen. Die was hoog en droog genoeg om een weg aan te leggen en boerderijen op te bouwen. Vanaf de zandrug werd het veen ontgonnen tot landbouwgrond. Daarvoor werden allereerst [[sloot|sloten]] gegraven om het water af te voeren. In de loop van de tijd reikten de ontginningen steeds dieper het [[veen]] in. Daardoor ontstonden heel langgerekte [[kavel]]s, veelal minder dan tachtig meter breed, maar kilometers lang.

===Smalle kavels===
Door verdeling en vererving zijn de kavels in de loop van de tijd steeds opnieuw in de lengte gedeeld. Een kavel van bijvoorbeeld tachtig meter breed werd dan bij een vererving verdeeld in twee of drie mallere kavels. Na verloop van tijd was er na weer een deling soms geen plaats meer voor [[reconstructie|nieuwbouw]] naast de oude boerderij. Dan werd achter de boerderij gebouwd, waardoor op sommige kavels twee of drie boerderijen achter elkaar kwamen te staan.

===Langgerekte boerderijen===
Vanwege de smalle kavels waarop de boerderijen in Staphorst staan, was ernaast meestal geen ruimte voor de [[bijgebouw|bedrijfsgebouwen]]. Daarom zijn de boerderijen uitgebreid door ze, vaak meerdere malen, te verlengen. Het gevolg daarvan is dat in Staphorst heel karakteristieke, langgerekte boerderijen zijn ontstaan waarbij de diverse ruimtes achter elkaar liggen.

===Vrolijke kleuren===
Eveneens karakteristiek voor Staphorst zijn de vrolijke, felle kleuren waarin de boerderijen zijn geschilderd. Zo steken de helblauwe muur[[plint]]en en onder[[dorpel]]s van vensters prachtig af bij de witte raam[[kozijn]]en. De [[deur]]en en [[luik]]en van een Staphorster boerderij zijn hardgroen geschilderd, wat nogal eens is gecombineerd met donkergroen. Daartussendoor zijn accenten in rood aangebracht, zoals op de om[[lijst]]ing van de witte panelen van de luiken of de spijlen voor het [[kelder]]raam.

===Fraaie [[interieur]]s===
Ook binnen stonden Staphorster boerderijen er ‘gekleurd’ op. De interieurs werden rijk [[decoratie|versierd]] met kleuren en decoratieve elementen. In de woonruimte waren de [[wand|muren]] met [[tegel]]s bekleed, vaak ingelegd in een [[tegeltableau]]. Het [[hout]]werk beschilderde men met motieven van appelbloesem op een rode ondergrond. Deze decoraties zijn in Staphorst geïntroduceerd door het kunstschildersgeslacht Goldsteen, dat zich omstreeks 1825 in het nabijgelegen Meppel vestigde.

===De [[spoelkeuken]]===
In de boerderij lag naast de woonkeuken vroeger de spoelkeuken. Ze werd gebruikt voor het ‘natte’ werk. De afgebeelde spoelkeuken hoorde bij een [[hallehuisboerderij]] uit het Gelderse Varik in de Tielerwaard. De boerderij is herbouwd in het Nederlands [[Openluchtmuseum]] in Arnhem. In de brede middenbeuk van het woongedeelte ligt de grote [[woonkeuken]], waarin zich vroeger een groot deel van het dagelijks leven afspeelde. De zijbeuken van het woongedeelte van de boerderij zijn uitgebouwd, waardoor het huis een [[T-boerderij|T-vorm]] heeft gekregen. Aan één kant is in die uitbouw de spoelkeuken gemaakt.

===De sopketel===
In de spoelkeuken van de boerderij stond een koperen sopketel op het [[vuurplaats|vuur]]. Daarin werd vroeger het veevoer of ‘sop’ gekookt, dat aan de koeien werd gevoerd als ze op [[stal]] stonden. Om sop te maken werd van alles gebruikt: aardappelen, rogge, maar ook kaf of andere ‘afvalproducten’ van het bedrijf of uit de keuken. In de sopketel werd ook de was gedaan. De sopketel was daar zeer geschikt voor, niet alleen vanwege zijn omvang, maar ook omdat er een vuur onder kon worden gestookt om de was zonodig te koken.

===Bron===
De tekst is gebaseerd op:
* ' Karakteristieke Staphorster boerderijen', Landleven 12e jaargang, nummer 5 – juli/ augustus 2007

===Links===
* [[veenweidegebied]]
* [[karakteristiek]]
* [[kleur]]
* [[verven]]
* [[ontginning]]
* [[sloot]]
* [[veen]]
* [[kavel]]
* [[reconstructie]]
* [[bijgebouw]]
* [[plint]]
* [[dorpel]]
* [[kozijn]]
* [[deur]]
* [[luik]]
* [[lijst]]
* [[kelder]]
* [[interieur]]
* [[decoratie]]
* [[wand]]
* [[tegel]]
* [[tegeltableau]]
* [[hout]]
* [[spoelkeuken]]
* [[hallehuisboerderij]]
* [[Openluchtmuseum]]
* [[woonkeuken]]
* [[T-boerderij]]
* [[vuurplaats]]
* [[stal]]

===Verder lezen===
*

[[Categorie: Boerderijtypologie]]

← Oudere versie		Versie van 26 apr 2024 12:39
Regel 67:		Regel 67:

	[[Categorie: Boerderijtypen]]		[[Categorie: Boerderijtypen]]
−	[[Categorie: ~~Overijssel~~]]	+	[[Categorie:Salland]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 [[Bestand:Staphorst Oude Rijksweg 116 Boerderij 09052021.jpg|miniatuur|Boerderij aan de Oude Rijksweg in Staphorst]]
-Het dorp Staphorst in het [[veenweidegebied]] van Overijssel is een echt veendorp. Opvallend is, naast de [[karakteristiek]]e langgerekte vorm van de bebouwing, het vrolijk [[kleur|gekleurde]] [[verven|schilderswerk]] van de boerderijen.
+Het dorp Staphorst in het [[veenweidegebied]] van Overijssel is een echt veendorp. Opvallend is, naast de [[karakteristiek]]e langgerekte vorm van de bebouwing ([[lintdorp]]), het vrolijk [[kleur|gekleurde]] [[verven|schilderswerk]] van de boerderijen.
 ===Ontginning===

← Oudere versie		Versie van 12 apr 2012 13:57
Regel 61:		Regel 61:
	*		*

−	[[Categorie: ~~Boerderijtypologie~~]]	+	[[Categorie: Boerderijtypen]]
		+	[[Categorie: Overijssel]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 Het dorp Staphorst in het [[veenweidegebied]] van Overijssel is een echt veendorp. Opvallend is, naast de [[karakteristiek]]e langgerekte vorm van de bebouwing, het vrolijk [[kleur|gekleurde]] [[verven|schilderswerk]] van de boerderijen.
@@ Regel 5: / Regel 6: @@
 ===Smalle kavels===
 Door verdeling en vererving zijn de kavels in de loop van de tijd steeds opnieuw in de lengte gedeeld. Een kavel van bijvoorbeeld tachtig meter breed werd dan bij een vererving verdeeld in twee of drie smallere kavels. Na verloop van tijd was er na weer een deling soms geen plaats meer voor [[reconstructie|nieuwbouw]] naast de oude boerderij. Dan werd achter de boerderij gebouwd, waardoor op sommige kavels twee of drie boerderijen achter elkaar kwamen te staan.
@@ Regel 11: / Regel 13: @@
 ===Vrolijke kleuren===
 Eveneens karakteristiek voor Staphorst zijn de vrolijke, felle kleuren waarin de boerderijen zijn geschilderd. Zo steken de helblauwe [[plint|muurplinten]] en [[dorpel|onderdorpels]] van vensters prachtig af bij de witte raam[[kozijn|kozijnen]]. De [[deur|deuren]] en [[luik|luiken]] van een Staphorster boerderij zijn hardgroen geschilderd, wat nogal eens is gecombineerd met donkergroen. Daar tussendoor zijn accenten in rood aangebracht, zoals op de [[lijst|omlijsting]] van de witte panelen van de luiken of de spijlen voor het [[kelder|kelderraam]].
 ===Fraaie [[interieur]]s===
 Ook binnen stonden Staphorster boerderijen er ‘gekleurd’ op. De interieurs werden rijk [[decoratie|versierd]] met kleuren en decoratieve elementen. In de woonruimte waren de [[wand|muren]] met [[tegel]]s bekleed, vaak ingelegd in een [[tegeltableau]]. Het [[hout]]werk beschilderde men met motieven van appelbloesem op een rode ondergrond. Deze decoraties zijn in Staphorst geïntroduceerd door het kunstschildersgeslacht Goldsteen, dat zich omstreeks 1825 in het nabijgelegen Meppel vestigde.
@@ Regel 20: / Regel 24: @@
 ===De sopketel===
-In de spoelkeuken van de boerderij stond een koperen sopketel op het [[vuurplaats|vuur]]. Daarin werd vroeger het veevoer of ‘sop’ gekookt, dat aan de koeien werd gevoerd als ze op [[stal]] stonden. Om sop te maken werd van alles gebruikt: aardappelen, rogge, maar ook kaf of andere ‘afvalproducten’ van het bedrijf of uit de keuken. In de sopketel werd ook de was gedaan. De sopketel was daar zeer geschikt voor, niet alleen vanwege zijn omvang, maar ook omdat er een vuur onder kon worden gestookt om de was zonodig te koken.
+[[Bestand:Sopkarretje 23427.tif|miniatuur|Sopketel op sopkarretje]]
 ===Bron===

@@ Regel 24: / Regel 24: @@
 ===Bron===
 De tekst is gebaseerd op:
-* ' Karakteristieke Staphorster boerderijen', Landleven 12e jaargang, nummer 5 – juli/ augustus 2007
+* 'Karakteristieke Staphorster boerderijen', Landleven 12e jaargang, nummer 5 – juli/ augustus 2007
 ===Links===

@@ Regel 5: / Regel 5: @@
 ===Smalle kavels===
-Door verdeling en vererving zijn de kavels in de loop van de tijd steeds opnieuw in de lengte gedeeld. Een kavel van bijvoorbeeld tachtig meter breed werd dan bij een vererving verdeeld in twee of drie mallere kavels. Na verloop van tijd was er na weer een deling soms geen plaats meer voor [[reconstructie|nieuwbouw]] naast de oude boerderij. Dan werd achter de boerderij gebouwd, waardoor op sommige kavels twee of drie boerderijen achter elkaar kwamen te staan.
+Door verdeling en vererving zijn de kavels in de loop van de tijd steeds opnieuw in de lengte gedeeld. Een kavel van bijvoorbeeld tachtig meter breed werd dan bij een vererving verdeeld in twee of drie smallere kavels. Na verloop van tijd was er na weer een deling soms geen plaats meer voor [[reconstructie|nieuwbouw]] naast de oude boerderij. Dan werd achter de boerderij gebouwd, waardoor op sommige kavels twee of drie boerderijen achter elkaar kwamen te staan.
 ===Langgerekte boerderijen===

@@ Regel 17: / Regel 17: @@
 ===De [[spoelkeuken]]===
-In de boerderij lag naast de woonkeuken vroeger de spoelkeuken. Ze werd gebruikt voor het ‘natte’ werk. De afgebeelde spoelkeuken hoorde bij een [[hallehuisboerderij]] uit het Gelderse Varik in de Tielerwaard. De boerderij is herbouwd in het Nederlands [[Openluchtmuseum]] in Arnhem. In de brede middenbeuk van het woongedeelte ligt de grote [[woonkeuken]], waarin zich vroeger een groot deel van het dagelijks leven afspeelde. De zijbeuken van het woongedeelte van de boerderij zijn uitgebouwd, waardoor het huis een [[T-boerderij|T-vorm]] heeft gekregen. Aan één kant is in die uitbouw de spoelkeuken gemaakt.
+In de boerderij lag naast de woonkeuken vroeger de spoelkeuken. Ze werd gebruikt voor het ‘natte’ werk. In de brede middenbeuk van het woongedeelte ligt de grote [[woonkeuken]], waarin zich vroeger een groot deel van het dagelijks leven afspeelde.
 ===De sopketel===