Metselwerk - Bewerkingsoverzicht

Mariekevanbommel op 25 apr 2025 om 15:55

2025-04-25T15:55:09Z

Beheerder: /* Verschil tussen oud en nieuw metselwerk */

2012-09-25T14:43:19Z

Verschil tussen oud en nieuw metselwerk

Beheerder: /* Verder lezen */

2012-06-12T13:21:10Z

Verder lezen

Beheerder op 12 jun 2012 om 13:19

2012-06-12T13:19:02Z

Beheerder op 4 jun 2012 om 15:38

2012-06-04T15:38:44Z

Beheerder op 4 jun 2012 om 15:37

2012-06-04T15:37:22Z

Beheerder op 4 jun 2012 om 11:27

2012-06-04T11:27:39Z

Beheerder op 4 jun 2012 om 11:21

2012-06-04T11:21:51Z

Beheerder op 4 jun 2012 om 11:19

2012-06-04T11:19:50Z

Beheerder op 4 jun 2012 om 11:18

2012-06-04T11:18:52Z

@@ Regel 34: / Regel 34: @@
 | Vervorming als gevolg van beperkte zettingen kunnen gemakkelijk worden opgenomen zonder dat de samenhang van het metselwerk verloren gaat. || Zettingen kunnen niet zonder scheurvorming opgenomen worden, samenhang van het metselwerk gaat verloren.
 |}
 ===Bron===
 * Monumentenwacht ''Inspectiehandboek 1'', 1.2.1.0
 * E.J. Haslinghuis en H. Janse ''Bouwkundige termen, Verklarend woordenboek van de westerse architectuur- en bouwhistorie'' (4de druk, Leiden 2001), p.315
 ===Verder lezen===
-* Monumentenwacht ''Inspectiehandboek 1'', 1.2.1.0
 * [[categorie:metselwerk|Meer artikelen in de categorie metselwerk]]
-<gallery caption="Metselwerk" gallery perrow="4" widths="120" heights="120">
+<gallery caption="Metselwerk" gallery="" perrow="4" widths="120" heights="120">
 Deze foto's (tenzij anders vermeld) komen uit het fotoarchief van Bureau Helsdingen, Vianen)
 Bestand:Metswelwerk bouwspoor.JPG|De gemetselde boog is verwijderd bij het maken van de vlechtingen. Boerderij te Tienhoven (ZH)
@@ Regel 65: / Regel 62: @@
 [[Categorie:metselwerk]]
 [[Categorie:materialen en werkwijzen]]

@@ Regel 28: / Regel 28: @@
 | Grote verscheidenheid aan kleine en grote poriën (rommelig), bijna perfect bestand tegen vorst. || Homogene gelijkmatige poriënstructuur, hierdoor sterk vorstgevoelig.
 |-
-| Zacht en elastisch, neemt gemakkelijk temperatuur-spanningen op. || Hard en stijf, zodat [[dilataties]] nodig zijn.
+| Zacht en elastisch, neemt gemakkelijk temperatuur-spanningen op. || Hard en stijf, zodat [[dilatatie|dilataties]] nodig zijn.
 |-
 | Gemetseld met zachte poreuze [[kalk|kalkmortels]], versteent met koolzuur uit de lucht, mortel is elastisch. || Gemetseld met harde weinig poreuze [[cement|Portlandcement]], versteent door chemische reactie met het aanwezige water.
@@ Regel 34: / Regel 34: @@
 | Vervorming als gevolg van beperkte zettingen kunnen gemakkelijk worden opgenomen zonder dat de samenhang van het metselwerk verloren gaat. || Zettingen kunnen niet zonder scheurvorming opgenomen worden, samenhang van het metselwerk gaat verloren.
 |}
 ===links===

@@ Regel 56: / Regel 56: @@
 Deze foto's (tenzij anders vermeld) komen uit het fotoarchief van Bureau Helsdingen, Vianen)
 Bestand:Metswelwerk bouwspoor.JPG|De gemetselde boog is verwijderd bij het maken van de vlechtingen. Boerderij te Tienhoven (ZH)
-Bestand:Metselwerk bogen.jpg|Bogen in het metselwerk als restant van een pui in de voorgevel. Dergelijke bogen kenmerken zicht vaak door boogvullingen van siermetselwerk. Dijkboerderij te Streefkerk (ZH)
+Bestand:Metselwerk bogen.jpg|Bogen in het metselwerk als restant van een pui in de voorgevel. Dergelijke bogen kenmerken zich vaak door boogvullingen van siermetselwerk. Dijkboerderij te Streefkerk (ZH)
 Bestand:Metselwerk pui.jpg|Vrijwel gave pui in het metselwerk van de voorgevel. Bogen, ramen en deur vormen één geheel. Boerderij aan de Zouwendijk te Meerkerk (ZH)
 Bestand:Kalkzandsteen.JPG|Boerderij van rode kalkzandsteen met witte voeg in de voorgevel en de goedkopere witte kalkzandsteen met rode voeg in de zijgevel. Boerderij te Bleskensgraaf (ZH)

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
-Metselwerk bestaat uit stenen die met [[mortel]] aan elkaar gemaakt zijn. Na verharding van de mortel is er een versteend geheel onstaan. In Nederland bestaan de meeste oude gebouwen en [[monument|monumenten]] uit metselwerk van [[baksteen]]. Tot op de dag van vandaag is baksteen metselwerk nog steeds het meest gebruikte gevelmateriaal. Naast baksteen kan er ook worden gemetseld met [[natuursteen]], [[kunststeen]], betonsteen en [[kalkzandsteen]]. Natuursteen wordt - door zijn prijs - meestal alleen toegepast op plekken waar dat thechnisch wenselijk is of voor sierornamenten. Kunststeen, betonsteen en kalkzandsteen komen soms in gevelmetselwerk voor maar worden ook vaak gebruikt voor binnenwanden. De manier waarop de (bak)stenen gestapeld worden wordt het [[metselverband]] genoemd.
+Metselwerk bestaat uit stenen die met [[mortel]] aan elkaar gemaakt zijn. Na verharding van de mortel is er een versteend geheel onstaan. In Nederland bestaan de meeste oude gebouwen en [[monument|monumenten]] uit metselwerk van [[baksteen]]. Tot op de dag van vandaag is baksteen metselwerk nog steeds het meest gebruikte gevelmateriaal. Naast baksteen kan er ook worden gemetseld met [[natuursteen]], [[kunststeen]], betonsteen en [[kalkzandsteen]]. Natuursteen wordt - door zijn prijs - meestal alleen toegepast op plekken waar dat thechnisch wenselijk is of voor sierornamenten. Kunststeen, betonsteen en kalkzandsteen komen soms in gevelmetselwerk voor maar worden ook vaak gebruikt voor binnenwanden. De manier waarop de (bak)stenen gestapeld worden, wordt het [[metselverband]] genoemd.
 ===Schoon en vuil werk===
@@ Regel 6: / Regel 6: @@
 ===Patina===
-Een baksteen heeft door het bakproces een bakhuid gekregen. Deze huid van de baksteen is harder dan de rest van de steen en zorgt ervoor dat er niet te veel vocht en vuil in de steen kan dringen. Het is daarom belangrijk dat deze huid in stand blijft. Als de niet zo is zal de baksteen versneld verouderen en verweren. Bij het [[gevelreiniging|reinigen van gevels]] wordt deze patina verweiderd. Helaas wordt daarmee vaak ook de bakhuid van de steen aangetast.
+Een baksteen heeft door het bakproces een bakhuid gekregen. Deze huid van de baksteen is harder dan de rest van de steen en zorgt ervoor dat er niet te veel vocht en vuil in de steen kan dringen. Het is daarom belangrijk dat deze huid in stand blijft. Als de niet zo is zal de baksteen versneld verouderen en verweren. Bij het [[gevelreiniging|reinigen van gevels]] wordt deze patina verwijderd. Helaas wordt daarmee vaak ook de bakhuid van de steen aangetast.
 ===De waarde van metselwerk===
@@ Regel 15: / Regel 15: @@
 ===Verschil tussen oud en nieuw metselwerk===
-Metselwerk kent een lange historie. De Romeinen waren meesters in het metselen met baksteen en natuursteen. Na de val van het Romeinse Rijk is het bakken van baksteen in Nederland in de vergetelheid geraakt en pas in de 12<sup>de</sup> eeuw wordt er in Nederland weer bakstenen gebakken. In de loop der tijd is er wel het één en ander veranderd aan metselwerk. Tegenwoordig zijn de metselwerkwanden veel starder (stijver) dan vroeger. Dat komt omdat er andere specie wordt gebruikt en de stenen anders gebakken worden. Vanaf de 2<sup>de</sup> helft van de 19<sup>de</sup> eeuw [[cement|portlandcement]] wordt toegepast in Nederland. Daarvoor werd er gemetseld met andere [[mortel|mortels]] zoals [[kalk]] (en soms met [[leem]]). Daardoor zijn de meeste historische gebouwen, zeker woonhuizen van vóór 1900, gemetseld, gevoegd en gepleisterd met kalkmortels. Dit zijn mortels waarin kalk het bindmiddel is (en zand het toeslagmiddel). Bij cementmortels is cement het bindmiddel. Kalk is veel flexibeler dan portlandcement.
+Metselwerk kent een lange historie. De Romeinen waren meesters in het metselen met baksteen en natuursteen. Na de val van het Romeinse Rijk is het bakken van baksteen in Nederland in de vergetelheid geraakt en pas in de 12<sup>de</sup> eeuw wordt er in Nederland weer bakstenen gebakken. In de loop der tijd is er wel het één en ander veranderd aan metselwerk. Tegenwoordig zijn de metselwerkwanden veel starder (stijver) dan vroeger. Dat komt omdat er andere specie wordt gebruikt en de stenen anders gebakken worden. Vanaf de 2<sup>de</sup> helft van de 19<sup>de</sup> eeuw wordt [[cement|portlandcement]] toegepast in Nederland. Daarvoor werd er gemetseld met andere [[mortel|mortels]] zoals [[kalk]] (en soms met [[leem]]). Daardoor zijn de meeste historische gebouwen, zeker woonhuizen van vóór 1900, gemetseld, gevoegd en gepleisterd met kalkmortels. Dit zijn mortels waarin kalk het bindmiddel is (en zand het toeslagmiddel). Bij cementmortels is cement het bindmiddel. Kalk is veel flexibeler dan portlandcement.
 Hierdoor is een kalkvoeg altijd zachter dan of even zacht als de omringende baksteen. Dat is een waardevolle eigenschap bij buitenmuren. Die moeten immers veel vocht kunnen transporteren: van binnen naar buiten (woonvocht) en van buiten naar buiten (regen). Vochttransport vindt plaats via de weg van de minste weerstand: in geval van kalkmortel is dat de voeg. Kalkvoegen nemen eenvoudig vocht op en kunnen het ook weer snel afstaan. En als er een keer iets kapot vriest is het de voeg en niet de baksteen, want die neemt minder snel vocht op.
 Bij een cementvoeg is de baksteen vaak het zachtste en meest poreuze onderdeel. Gevolg: de baksteen neemt het vocht op en kan het niet door de voegen verder transporteren. Daarom moet het vocht ook weer via de baksteen uitdampen. Als het vriest kan de steen gemakkelijker kapot vriezen (afgeschilferde bakstenen).  Cementmortels worden door metselaars graag toegepast omdat je er sneller mee kunt bouwen en omdat ze beter waterdicht zijn wat juist een probleem is bij ‘zachte bakstenen’. Cementmortels kun je alleen toepassen bij harde baksteen. Bij twijfel over de hardheid van de steen geldt de regel: zachte kalkvoeg aanbrengen.

← Oudere versie		Versie van 4 jun 2012 15:38
Regel 1:		Regel 1:
−	Metselwerk bestaat uit stenen die met mortel aan elkaar gemaakt zijn. Na verharding van de mortel is er een versteend geheel onstaan. In Nederland bestaan de meeste oude gebouwen en [[monument\|monumenten]] uit metselwerk van [[baksteen]]. Tot op de dag van vandaag is baksteen metselwerk nog steeds het meest gebruikte gevelmateriaal. Naast baksteen kan er ook worden gemetseld met [[natuursteen]], [[kunststeen]], betonsteen en [[kalkzandsteen]]. Natuursteen wordt - door zijn prijs - meestal alleen toegepast op plekken waar dat thechnisch wenselijk is of voor sierornamenten. Kunststeen, betonsteen en kalkzandsteen komen soms in gevelmetselwerk voor maar worden ook vaak gebruikt voor binnenwanden. De manier waarop de (bak)stenen gestapeld worden wordt het [[metselverband]] genoemd.	+	Metselwerk bestaat uit stenen die met [[mortel]] aan elkaar gemaakt zijn. Na verharding van de mortel is er een versteend geheel onstaan. In Nederland bestaan de meeste oude gebouwen en [[monument\|monumenten]] uit metselwerk van [[baksteen]]. Tot op de dag van vandaag is baksteen metselwerk nog steeds het meest gebruikte gevelmateriaal. Naast baksteen kan er ook worden gemetseld met [[natuursteen]], [[kunststeen]], betonsteen en [[kalkzandsteen]]. Natuursteen wordt - door zijn prijs - meestal alleen toegepast op plekken waar dat thechnisch wenselijk is of voor sierornamenten. Kunststeen, betonsteen en kalkzandsteen komen soms in gevelmetselwerk voor maar worden ook vaak gebruikt voor binnenwanden. De manier waarop de (bak)stenen gestapeld worden wordt het [[metselverband]] genoemd.

	===Schoon en vuil werk===		===Schoon en vuil werk===

@@ Regel 11: / Regel 11: @@
 Er zijn twee punten die belangrijk zijn om te weten over de waarde van metselwerk, alvorens over te gaan op herstel, onderhoud of reiniging van metselwerk:
 # 'Het metselwerk is een document van een werkwijze en techniek. Origineel metselwerk en [[voegwerk]] verschaft veel informatie over de geschiedenis van het bouwen in het algemeen en de bouwperiode van het bouwwerk in het bijzonder. Het is 'gestolde' geschiedenis en daarmee een belangrijk bouwhistorisch gegeven.(Monumentenwacht ''Inspectiehandboek 1'', 1.2.1.0)
-# Het metselwerk bepaalt in hoge mate het karakter van het gebouw. Het is als het ware de huid. Een moderne strengperssteen platvol en doorgestreken gevoegd 'oogt' heel anders dan een handgevormd gevelklinkertje met een gesneden voeg. Ook het [[patina]] dat door de tijd is ontstaan door wat dichtslibben van nerven door roet, stof, etcetera, speelt een belangrijke rol.
+# Het metselwerk bepaalt in hoge mate het karakter van het gebouw. Het is als het ware de huid. Een moderne strengperssteen platvol en doorgestreken gevoegd 'oogt' heel anders dan een handgevormd gevelklinkertje met een gesneden voeg. Ook het patina dat door de tijd is ontstaan door wat dichtslibben van nerven door roet, stof, etcetera, speelt een belangrijke rol.
 'Als het metselwerk onderdeel is van een monument heeft dit dus monumentale waarde. Behalve voor beperkt herstel en zorgvuldig onderhoud, is voor algeheel herstel van het oorspronkelijke metselwerk en voegwerk een vergunning nodig ex artikel 11 van de monumentenwet 1988. Het wordt namelijk als een wijziging van het uiterlijk beschouwd. Hetzelfde geldt voor het reinigen van gevels.' (Monumentenwacht ''Inspectiehandboek 1'', 1.2.1.0)
@@ Regel 19: / Regel 19: @@
 Bij een cementvoeg is de baksteen vaak het zachtste en meest poreuze onderdeel. Gevolg: de baksteen neemt het vocht op en kan het niet door de voegen verder transporteren. Daarom moet het vocht ook weer via de baksteen uitdampen. Als het vriest kan de steen gemakkelijker kapot vriezen (afgeschilferde bakstenen).  Cementmortels worden door metselaars graag toegepast omdat je er sneller mee kunt bouwen en omdat ze beter waterdicht zijn wat juist een probleem is bij ‘zachte bakstenen’. Cementmortels kun je alleen toepassen bij harde baksteen. Bij twijfel over de hardheid van de steen geldt de regel: zachte kalkvoeg aanbrengen.
-Als het metselwerk hersteld moet worden [[Metselwerk_herstellen#Inboeten|inboeten]]Moet de mortelsamenstelling afgestemd zijn op het bestaande werk. Zo hoort bij een zachte steen een zachte mortel met veel kalk en geen of weinig cement.
+Als het metselwerk hersteld moet worden [[Metselwerk_herstellen#Inboeten|inboeten]] Moet de mortelsamenstelling afgestemd zijn op het bestaande werk. Zo hoort bij een zachte steen een zachte mortel met veel kalk en geen of weinig cement.
 {| class="wikitable" width="40%"
@@ Regel 39: / Regel 39: @@
 * [[metselverband]]
 * [[gevelreiniging]]
-* [[metselwerk inboetten]]
+* [[metselwerk herstellen|metselwerk inboeten]]
 * [[baksteen]]
 * [[kalk]]

← Oudere versie		Versie van 4 jun 2012 11:27
Regel 1:		Regel 1:
−	In Nederland bestaan de meeste oude gebouwen en [[monument\|monumenten]] uit metselwerk van [[baksteen]]. Tot op de dag van vandaag is baksteen metselwerk nog steeds het meest gebruikte gevelmateriaal. Naast baksteen kan er ook worden gemetseld met [[natuursteen]], [[kunststeen]], betonsteen en [[kalkzandsteen]]. Natuursteen wordt - door zijn prijs - meestal alleen toegepast op plekken waar dat thechnisch wenselijk is of voor sierornamenten. Kunststeen, betonsteen en kalkzandsteen komen soms in gevelmetselwerk voor maar worden ook vaak gebruikt voor binnenwanden. De manier waarop de (bak)stenen gestapeld worden wordt het [[metselverband]] genoemd.	+	Metselwerk bestaat uit stenen die met mortel aan elkaar gemaakt zijn. Na verharding van de mortel is er een versteend geheel onstaan. In Nederland bestaan de meeste oude gebouwen en [[monument\|monumenten]] uit metselwerk van [[baksteen]]. Tot op de dag van vandaag is baksteen metselwerk nog steeds het meest gebruikte gevelmateriaal. Naast baksteen kan er ook worden gemetseld met [[natuursteen]], [[kunststeen]], betonsteen en [[kalkzandsteen]]. Natuursteen wordt - door zijn prijs - meestal alleen toegepast op plekken waar dat thechnisch wenselijk is of voor sierornamenten. Kunststeen, betonsteen en kalkzandsteen komen soms in gevelmetselwerk voor maar worden ook vaak gebruikt voor binnenwanden. De manier waarop de (bak)stenen gestapeld worden wordt het [[metselverband]] genoemd.

	===Schoon en vuil werk===		===Schoon en vuil werk===