Grupstal - Bewerkingsoverzicht

Mariekevanbommel op 7 feb 2025 om 14:07

2025-02-07T14:07:26Z

Mariekevanbommel op 8 feb 2024 om 13:03

2024-02-08T13:03:21Z

Mariekevanbommel: Afbeeldingen toegevoegd

2023-10-19T15:40:43Z

Afbeeldingen toegevoegd

Beheerder op 29 mei 2012 om 14:54

2012-05-29T14:54:28Z

Beheerder op 29 mei 2012 om 14:35

2012-05-29T14:35:58Z

Beheerder: /* Stallen per regio */

2012-04-12T15:50:57Z

Stallen per regio

Beheerder op 10 apr 2012 om 12:30

2012-04-10T12:30:18Z

Beheerder: Nieuwe pagina aangemaakt met 'In een grupstal staat het vee op een verhoogde standplaats, met de achterpoten op een houten balk of een rand van klinkers. Achter de dieren langs loopt een mestgo...'

2012-02-07T11:49:22Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'In een grupstal staat het vee op een verhoogde standplaats, met de achterpoten op een houten balk of een rand van klinkers. Achter de dieren langs loopt een mestgo...'

Nieuwe pagina

In een grupstal staat het vee op een verhoogde standplaats, met de achterpoten op een [[hout]]en balk of een rand van klinkers. Achter de dieren langs loopt een mestgoot, de groep of grup, waarin de [[mest]] wordt opgevangen. Bij een grupstal onderscheiden we twee typen: de Friese [[stal]] en de Hollandse stal.

===De potstal vervangen===
Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw hebben landbouwkundige en maatschappelijke ontwikkelingen ertoe geleid dat [[potstal]]len werden omgebouwd tot hygiënischer groepstallen. Graanimport uit de VS deed op de [[zandgronden]] het accent verschuiven van [[akkerbouw]] naar [[veehouderij]] en [[zuivelbereiding]]. De smerige potstal strookte niet met de strenge hygiënische eisen van deze bedrijfsvorm. Tegelijkertijd werden de boeren door de uitvinding van de [[kunstmest]] onafhankelijker van de natuurlijke mest. Dit traditionele mest maken was bovendien duur geworden door de stijgende loonkosten en door de schaarste aan [[plag]]gen, nu veel [[woeste grond]] [[ontginnen|ontgonnen]] was.
Sinds het begin van de twintigste eeuw werd tevens door de landbouworganisaties en de Rijkslandbouw Voorlichtingsdiensten intensief campagne gevoerd voor de modernisering van [[zuivel]] en [[veeteelt]]. In de jaren dertig zijn de laatste potstallen omgebouwd tot grupstal.

===Werking===
Het principe van de grupstal is zeer eenvoudig. Het vee staat aangebonden op een vaste koestand met de achterpoten op een rand van hout of klinkers. Door het regelmatig uitspreiden van vers [[stro]] ontstaat een proper ligbed. Gier en mest vallen in een grup of groep die achterlangs de koestand loopt. De gier loopt via afvoerkanalen in de [[gierkelder]]. Vaste mest en oud stro worden dagelijks uit de grup in een kruiwagen geschept die over de mestgang de stal uitgereden kan worden naar de [[mestvaalt]] op het [[erf]]. Het aanbinden van de koestaart draagt verder bij aan de hygiëne in de stal.

===De Hollandse en de Friese stal===
Binnen de stallen met grup en stand wordt onderscheid gemaakt naar ‘Friese’ en ‘Hollandse’ opstelling van het vee. Het typerende kenmerk van de ‘Hollandse’ stallingwijze is dat het vee naar de centrale voergang of deel staat gekeerd. [[staak|Stalstaken]] en een voergoot begrenzen de koestand aan de voorzijde. Achter het vee werd de mest oorspronkelijk uit de brede grup door mestluiken in de [[wand|zijmuur]] weggewerkt. De mestgang maakte deze [[luik]]en later overbodig.We treffen deze stalgang al vroeg aan in Zuid-Holland en grote delen van Utrecht. De efficiënte indeling van de Hollandse stal heeft ertoe geleid dat dit type zich ten koste van de potstal over grote delen van Nederland heeft verspreid.
De ‘Friese’ stallingwijze kenmerkt zich door de opstelling van het vee met de koppen naar de muur, twee aan twee door schotten gescheiden. Men kan dus niet voor de koeien langs lopen. Het achterlangs voederen en drenken in deze stalvorm is vrij arbeidsintensief. Luiken in de [[zolder]]ing, een doorlopende drinkgoot en later automatische [[drinkbak]]ken brachten wel enige verlichting in het werk. De ‘Friese’ stal treffen we aan in Friesland, Groningen, op de Waddeneilanden en in Noord-Holland benoorden het IJ.

===Stallen per regio===
Tijdens de testopgraving van het Groningse Ezinge zijn prehistorische boerderijresten gevonden. Dankzij het goed geconserveerde hout in de bodem konden de plattegronden van enkele boerderijen worden gereconstrueerd. Opvallend is dat de stalindeling sinds ca. 400 v. Chr. In dit gebied ongewijzigd lijkt te zijn: zij komt overeen met de ’Friese’ stal.
We zien een dubbelrijige stal waarin het vee met de koppen naar de wand staan aangebonden. De bodem van de grup is met [[vitswerk|vlechtwerk]] verstevigd.
In Zuid-Limburg, West-Brabant en enkele Zuid-Hollandse eilanden stond het vee in vroeger dagen op een verharde stand. Achter de koeien bevond zich een ondiepe giergoot. De mest hoopte zich op op het achterste deel van de stand waardoor de koeien moeilijk schoon te houden waren. In Zuid-Limburg was de hoge stenen [[voederkribbe]] met ijzeren ringen voor het vastzetten van het vee kenmerkend voor de stalinrichting.
In Zeeland was de voergang van de stand gescheiden door een houten wand met luiken of een halfhoog houten schot. De koeien zelf waren, net als bij de ‘Friese’ stal, twee aan twee door schotten gescheiden.

===Bron===
De tekst is gebaseerd op:
* Boerderijen bekijken
* 'Historische staltypen', Landleven 9e jaargang, nummer 1- januari/februari 2004

===Links===
* [[hout]]
* [[mest]]
* [[stal]]
* [[potstal]]
* [[zandgronden]]
* [[akkerbouw]]
* [[veehouderij]]
* [[zuivelbereiding]]
* [[kunstmest]]
* [[plag]]
* [[woeste grond]]
* [[ontginnen]]
* [[zuivel]]
* [[veeteelt]]
* [[stro]]
* [[gierkelder]]
* [[mestvaalt]]
* [[erf]]
* [[staak]]
* [[wand]]
* [[luik]]
* [[zolder]]
* [[drinkbak]]
* [[vitswerk]]
* [[voederkribbe]]

===Verder lezen===
*

[[Categorie: Boerderijtypologie]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 [[Bestand:Cows on a farm - by Eric Dufresne.jpg|miniatuur|Koeien in een grupstal]]
-In een grupstal staat het vee op een verhoogde standplaats, met de achterpoten op een [[hout]]en balk of een rand van klinkers. Achter de dieren langs loopt een mestgoot, de groep of grup, waarin de [[mest]] wordt opgevangen. Bij een grupstal onderscheiden we twee typen: de Friese [[stal]] en de Hollandse stal.
+In een grupstal (ook wel: groepstal) staat het vee op een verhoogde standplaats, met de achterpoten op een [[hout]]en balk of een rand van klinkers. Achter de dieren langs loopt een mestgoot, de groep of grup, waarin de [[mest]] wordt opgevangen. Bij een grupstal onderscheiden we twee typen: de Friese [[stal]] en de Hollandse stal.
 ===Werking===

@@ Regel 25: / Regel 25: @@
 * 'Historische staltypen', Landleven 9e jaargang, nummer 1- januari/februari 2004
-===Links===
+===Verder lezen===
 * [[potstal]]
 * [[plag]]
 * [[woeste grond]]
 * [[mestvaalt]]
-* [[erf]]
+* [[Grup]]
-* [[staak]]
+* [[Stalpalen]]
+*
 [[Categorie: Boerderijtypologie]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 In een grupstal staat het vee op een verhoogde standplaats, met de achterpoten op een [[hout]]en balk of een rand van klinkers. Achter de dieren langs loopt een mestgoot, de groep of grup, waarin de [[mest]] wordt opgevangen. Bij een grupstal onderscheiden we twee typen: de Friese [[stal]] en de Hollandse stal.
 ===Werking===
 Het principe van de grupstal is zeer eenvoudig. Het vee staat aangebonden op een vaste koestand met de achterpoten op een rand van hout of klinkers. Door het regelmatig uitspreiden van vers [[stro]] ontstaat een proper ligbed. Gier en mest  vallen in een grup of groep die achterlangs de koestand loopt. De gier loopt via afvoerkanalen in de [[gierkelder]]. Vaste mest en oud stro worden dagelijks uit de grup in een kruiwagen geschept die over de  mestgang de stal uitgereden kan worden naar de [[mestvaalt]] op het [[erf]]. Het aanbinden van de koestaart draagt verder bij aan de hygiëne in de stal.
 ===De potstal vervangen===
@@ Regel 9: / Regel 11: @@
 ===De Hollandse en de Friese stal===
-Binnen de stallen met grup en stand wordt onderscheid gemaakt naar ‘Friese’ en ‘Hollandse’ opstelling van het vee. Het typerende kenmerk van de ‘Hollandse’ stallingwijze is dat het  vee naar de centrale voergang of deel staat gekeerd. [[staak|Stalstaken]] en een voergoot begrenzen de koestand aan de voorzijde. Achter het vee werd de mest oorspronkelijk uit de brede grup door mestluiken in de [[wand|zijmuur]] weggewerkt. De mestgang maakte deze [[luik]]en later overbodig.We treffen deze stalgang al vroeg aan in Zuid-Holland en grote delen van Utrecht. De efficiënte indeling van de Hollandse stal heeft ertoe geleid dat dit type zich ten koste van de potstal over grote delen van Nederland heeft verspreid.
+Binnen de stallen met grup en stand wordt onderscheid gemaakt naar ‘Friese’ en ‘Hollandse’ opstelling van het vee. Het typerende kenmerk van de ‘Hollandse’ stallingwijze is dat het  vee naar de centrale voergang of deel staat gekeerd. [[staak|Stalstaken]] en een voergoot begrenzen de koestand aan de voorzijde. Achter het vee werd de mest oorspronkelijk uit de brede grup door mestluiken in de [[wand|zijmuur]] weggewerkt. De mestgang maakte deze [[luik]]en later overbodig. We treffen deze stalgang al vroeg aan in Zuid-Holland en grote delen van Utrecht. De efficiënte indeling van de Hollandse stal heeft ertoe geleid dat dit type zich ten koste van de potstal over grote delen van Nederland heeft verspreid.
 De ‘Friese’ stallingwijze kenmerkt zich door de opstelling van het vee met de koppen naar de muur, twee aan twee door schotten gescheiden. Men kan dus niet voor de koeien langs lopen. Het achterlangs voederen en drenken in deze stalvorm is vrij arbeidsintensief. Luiken in de [[zolder]]ing, een doorlopende drinkgoot en later automatische [[drinkbak]]ken brachten wel enige verlichting in het werk. De ‘Friese’ stal treffen we aan in Friesland, Groningen, op de Waddeneilanden en in Noord-Holland benoorden het IJ.

@@ Regel 2: / Regel 2: @@
 ===De potstal vervangen===
-Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw hebben landbouwkundige en maatschappelijke ontwikkelingen ertoe geleid dat [[potstal]]len werden omgebouwd tot hygiënischer groepstallen. Graanimport uit de VS deed op de [[zandgronden]] het accent verschuiven van [[akkerbouw]] naar [[veehouderij]] en [[zuivelbereiding]]. De smerige potstal strookte niet met de strenge hygiënische eisen van deze bedrijfsvorm. Tegelijkertijd werden de boeren door de uitvinding van de [[kunstmest]] onafhankelijker van de natuurlijke mest. Dit traditionele mest maken was bovendien duur geworden door de stijgende loonkosten en door de schaarste aan [[plag]]gen, nu veel [[woeste grond]] [[ontginnen|ontgonnen]] was.
+Sinds de jaren zeventig van de 19de eeuw hebben landbouwkundige en maatschappelijke ontwikkelingen ertoe geleid dat [[potstal]]len werden omgebouwd tot hygiënischer groepstallen. Graanimport uit de VS deed op de [[zandgronden]] het accent verschuiven van [[akkerbouw]] naar [[veehouderij]] en [[zuivelbereiding]]. De smerige potstal strookte niet met de strenge hygiënische eisen van deze bedrijfsvorm. Tegelijkertijd werden de boeren door de uitvinding van de [[kunstmest]] onafhankelijker van de natuurlijke mest. Dit traditionele mest maken was bovendien duur geworden door de stijgende loonkosten en door de schaarste aan [[plag]]gen, nu veel [[woeste grond]] [[ontginnen|ontgonnen]] was.
 Sinds het begin van de twintigste eeuw werd tevens door de landbouworganisaties en de Rijkslandbouw Voorlichtingsdiensten intensief campagne gevoerd voor de modernisering van [[zuivel]] en [[veeteelt]]. In de jaren dertig zijn de laatste potstallen omgebouwd tot grupstal.

@@ Regel 13: / Regel 13: @@
 ===Stallen per regio===
-Tijdens de testopgraving van het Groningse Ezinge zijn prehistorische boerderijresten gevonden. Dankzij het goed geconserveerde hout in de bodem konden de plattegronden van enkele boerderijen worden gereconstrueerd. Opvallend is dat de stalindeling sinds ca. 400 v. Chr. In dit gebied ongewijzigd lijkt te zijn: zij komt overeen met de ’Friese’ stal.
+Tijdens de testopgraving van het Groningse Ezinge zijn prehistorische boerderijresten gevonden. Dankzij het goed geconserveerde hout in de bodem konden de plattegronden van enkele boerderijen worden gereconstrueerd. Opvallend is dat de stalindeling sinds ca. 400 v. Chr. in dit gebied ongewijzigd lijkt te zijn: zij komt overeen met de ’Friese’ stal.
-We zien een dubbelrijige stal waarin het vee met de koppen naar de wand staan aangebonden. De bodem van de grup is met [[vitswerk|vlechtwerk]] verstevigd.
+We zien een dubbelrijige stal waarin het vee met de koppen naar de wand staat aangebonden. De bodem van de grup is met [[vitswerk|vlechtwerk]] verstevigd.
-In Zuid-Limburg, West-Brabant en enkele Zuid-Hollandse eilanden stond het vee in vroeger dagen op een verharde stand. Achter de koeien bevond zich een ondiepe giergoot. De mest hoopte zich op op het achterste deel van de stand waardoor de koeien moeilijk schoon te houden waren. In Zuid-Limburg was de hoge stenen [[voederkribbe]] met ijzeren ringen voor het vastzetten van het vee kenmerkend voor de stalinrichting.
+In Zuid-Limburg, West-Brabant en enkele Zuid-Hollandse eilanden stond het vee in vroeger dagen op een verharde stand. Achter de koeien bevond zich een ondiepe giergoot. De mest hoopte zich op het achterste deel van de stand op waardoor de koeien moeilijk schoon te houden waren. In Zuid-Limburg was de hoge stenen [[voederkribbe]] met ijzeren ringen voor het vastzetten van het vee kenmerkend voor de stalinrichting.
 In Zeeland was de voergang van de stand gescheiden door een houten wand met luiken of een halfhoog houten schot. De koeien zelf waren, net als bij de ‘Friese’ stal, twee aan twee door schotten gescheiden.

@@ Regel 20: / Regel 20: @@
 ===Bron===
 De tekst is gebaseerd op:
-* Boerderijen bekijken
+* P.A.M. van Wijk ''Boerderijen Bekijken; Historisch boerderijonderzoek in Nederland'' (Arnhem / Amersfoort 1985)
 * 'Historische staltypen', Landleven 9e jaargang, nummer 1- januari/februari 2004