Aardappelkelder - Bewerkingsoverzicht

Mariekevanbommel op 17 okt 2024 om 13:21

2024-10-17T13:21:02Z

Mariekevanbommel op 17 okt 2024 om 13:18

2024-10-17T13:18:55Z

Mariekevanbommel op 14 feb 2024 om 14:53

2024-02-14T14:53:29Z

Mariekevanbommel: Afbeeldingen toegevoegd

2023-10-20T12:08:59Z

Afbeeldingen toegevoegd

Beheerder: /* Holle boom */

2012-04-12T14:51:50Z

Holle boom

Beheerder op 12 apr 2012 om 13:05

2012-04-12T13:05:19Z

Beheerder op 12 apr 2012 om 12:43

2012-04-12T12:43:06Z

Beheerder: /* Tuffelkelder */

2012-04-03T13:41:55Z

Tuffelkelder

Beheerder op 15 feb 2012 om 15:02

2012-02-15T15:02:29Z

Beheerder: Nieuwe pagina aangemaakt met 'De opslag van aardappels luistert nauw omdat de knollen gevoelig zijn voor licht en vocht, maar ook voor warmte en vorst. Met name in het oosten van het land werden da...'

2012-02-07T10:40:46Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'De opslag van aardappels luistert nauw omdat de knollen gevoelig zijn voor licht en vocht, maar ook voor warmte en vorst. Met name in het oosten van het land werden da...'

Nieuwe pagina

De opslag van aardappels luistert nauw omdat de knollen gevoelig zijn voor licht en vocht, maar ook voor warmte en vorst. Met name in het oosten van het land werden daarom vroeger voor de opslag van aardappels aparte aardappelkelders gebouwd: tuffelkelders.

===Tuffelkelder===
‘Tuffel’ heet de aardappel in het Twents, het Duitse ‘kartoffel’ is erin te herkennen. In Twente werd van ‘tuffenhel’ gesproken. Een hel is een laagte in de grond: meestal waren de toenmalige aardappelkelders een stuk in de grond ingegraven. Daarvoor koos men een droge en liefst ook beschutte plek. Een droge plek was nodig om te voorkomen dat de aardappels, of andere knollen of vruchten die in de [[kelder]] werden opgeslagen, door grondwater of binnendringend regenwater nat zou worden en zouden gaan rotten. Op een beschutte plek wordt het minder koud en werden de aardappels dus niet door bevriezing aangetast. In hoge grond, waar minder overlast door grondwater te verwachten was, kon een kelder dieper worden ingegraven, waardoor hij meer beschut kwam te liggen. In lagere, nattere gebieden werd vaak een wal om de kelder gemaakt om hem te isoleren en de vorst buiten te houden. De aardappels werden opgeslagen in zakken of manden maar ook wel gestort. ’s Winters werden ze voor extra bescherming afgedekt met zogenoemde ‘dekkenplaggen’. Die waren in de zomer al gestoken en vervolgens gedroogd en opgeslagen.

===Holle boom===
Aardappelkelders zijn vroeger in uiteenlopende soorten en maten gebouwd, vaak uit weinig duurzame materialen, zoals ruwe planken, [[plag|heideplaggen]], zoden, aarde en [[stro]]. Vaak was de kelder niet veel meer dan een kuil met een plat [[dak]], bedekt met plaggen en aarde. Soms raakte zo’n dak in de loop van de tijd zelfs begroeid met gras en struiken. Omdat de kelders waren ingegraven of omgeven door een wal, raakten de dakranden van veel kelders bijna de grond. In de [[voorgevel]] van de kelder zat een toegangsdeurtje en in de [[achtergevel]] soms een [[venster|venstertje]]. In het dak werd soms een ventilatiekanaal aangebracht, bijvoorbeeld een uitgeholde boomstam. Bij strenge vorst werden [[deur]], raam en ventilatieopening afgeschermd met bossen en stro. Rijke boeren bouwden wel stenen kelders met een geïsoleerd dak, soms zelfs met een [[dakpan|pannendak]]. Een enkele grote aardappelkelder had zelfs een [[zolder]] of een meervoudige functie bijvoorbeeld niet alleen voor de opslag van aardappels, maar ook als [[kippenhok]]. Op veel Twentse [[erf|boerenerven]] droeg de tuffelkelder bij aan de idyllische aanblik van het traditionele Twentse boerenerf dat zich kenmerkt door een losse groepering van gebouwen. Overigens werden de kelders niet altijd op het erf van de boerderij gebouwd. Soms kregen ze een plaats in het bos of in een [[houtwal]] of in de grond van een hoge es.

===Grote aardappelkelders===
De kelders van de zandboerderijen op de Veluwe en in Twente hadden een bescheiden omvang, maar bij grote akkerbouwbedrijven op de klei werden wel fors bemeten kelders gebruikt. Bijvoorbeeld in de eerste helft van de 19e eeuw in de Zeeuwse Wilhelminapolder bij wat toen het grootste akkerbouwbedrijf van Nederland was. De kelders daar waren van hout of aangeaard. Ze hadden als dakbedekking een dikke [[riet|rieten]] kap. Later werden ook wel [[beton|betonnen]] aardappelkelders met een gebogen [[gewelf]] gebouwd. Al deze kelders hadden een enkele toegang in een korte gevel en een ontluchtingskoker in dak of gewelf.

===Aardappels kuilen===
Was er geen aparte aardappelkelder, dan werden de aardappels gekuild. Ze werden dan op een bed van stro in een kuil of hoop geslagen en vervolgens afgedekt met stro en aarde. Dat is ook een goede bewaarmethode voor zieke of beschadigde knollen, die dan langer houdbaar zijn dan bij opslag binnenshuis. Een kuil voor de aardappelvoorraad voor eigen gebruik van een boerengezin met een kleine veestapel was ongeveer twee bij twee meter en 75 centimeter diep. De kuil werd bij voorkeur onder een [[eik]] gegraven, want daar is de grond het droogst.
Voor grotere hoeveelheden was een kuilhoop een geschikte optie. Daarvoor werd over een lengte van enkele tientallen meters een ondiepe kuil van anderhalve meter breed en ongeveer 30 centimeter diep gegraven. Daarin werden de aardappels een meter hoog opgetast en afgedekt met stro, aardappelloof en grond.

===Limburg en Brabant===
In andere delen van ons land, bijvoorbeeld in Noord-Limburg en delen van Brabant, werd de aardappelkelder ingebouwd in een hoek van de schuur, half onder de grond. Boven de kelder was [[tasruimte]] voor [[graan]], waardoor de kelder goed werd geïsoleerd en gevrijwaard van al te grote temperatuurschommelingen.

===Bron===
De tekst is gebaseerd op:
* 'Tuffelkelders zijn droog en donker', Landleven 14e jaargang nummer 7, oktober/november 2009

===Links===
* [[kelder]]
* [[plag]]
* [[stro]]
* [[dak]]
* [[voorgevel]]
* [[achtergevel]]
* [[venster]]
* [[deur]]
* [[dakpan]]
* [[zolder]]
* [[kippenhok]]
* [[erf]]
* [[houtwal]]
* [[riet]]
* [[beton]]
* [[gewelf]]

===Verder lezen===
*

[[Categorie: Boerderijtypologie]]

← Oudere versie		Versie van 17 okt 2024 13:21
Regel 45:		Regel 45:

	[[Categorie: bijgebouwen]]		[[Categorie: bijgebouwen]]
−	[[Categorie:~~Opslag- en Bewaarruimten~~]]	+	[[Categorie:Opslagruimten]]

← Oudere versie		Versie van 17 okt 2024 13:18
Regel 45:		Regel 45:

	[[Categorie: bijgebouwen]]		[[Categorie: bijgebouwen]]
		+	[[Categorie:Opslag- en Bewaarruimten]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 [[Bestand:Exterieur AARDAPPELKELDER - Rossum - 20300832 - RCE.jpg|miniatuur|Aardappelkelder in Rossum]]
-De opslag van aardappels luistert nauw omdat de knollen gevoelig zijn voor licht en vocht, maar ook voor warmte en vorst. Met name in het oosten van het land werden daarom vroeger voor de opslag van aardappels aparte aardappelkelders gebouwd: tuffelkelders.
+De opslag van [[Aardappel|aardappels]] luistert nauw omdat de knollen gevoelig zijn voor licht en vocht, maar ook voor warmte en vorst. Met name in het oosten van het land werden daarom vroeger voor de opslag van [[Aardappel|aardappels]] aparte aardappelkelders gebouwd: tuffelkelders.
 ===Tuffelkelder===
 [[Bestand:Overzicht aardappelkelder - Winterswijk - 20430020 - RCE.jpg|miniatuur|Aardappelkelder in Winterswijk]]
-‘Tuffel’ heet de aardappel in het Twents, het Duitse ‘kartoffel’ is erin te herkennen. In Twente werd van ‘tuffenhel’ gesproken. Een hel is een laagte in de grond: meestal waren de toenmalige aardappelkelders een stuk in de grond ingegraven. Daarvoor koos men een droge en liefst ook beschutte plek. Een droge plek was nodig om te voorkomen dat de aardappels, of andere knollen of vruchten die in de [[kelder]] werden opgeslagen, door grondwater of binnendringend regenwater nat zouden worden en zouden gaan rotten. Op een beschutte plek wordt het minder koud en werden de aardappels dus niet door bevriezing aangetast. In hoge grond, waar minder overlast door grondwater te verwachten was, kon een kelder dieper worden ingegraven, waardoor hij meer beschut kwam te liggen. In lagere, nattere gebieden werd vaak een wal om de kelder gemaakt om hem te isoleren en de vorst buiten te houden. De aardappels werden opgeslagen in zakken of manden maar ook wel gestort. ’s Winters werden ze voor extra bescherming afgedekt met zogenoemde ‘dekkenplaggen’. Die waren in de zomer al gestoken en vervolgens gedroogd en opgeslagen.
+‘Tuffel’ heet de [[aardappel]] in het Twents, het Duitse ‘kartoffel’ is erin te herkennen. In Twente werd van ‘tuffenhel’ gesproken. Een hel is een laagte in de grond: meestal waren de toenmalige aardappelkelders een stuk in de grond ingegraven. Daarvoor koos men een droge en liefst ook beschutte plek. Een droge plek was nodig om te voorkomen dat de [[Aardappel|aardappels]], of andere knollen of vruchten die in de [[kelder]] werden opgeslagen, door grondwater of binnendringend regenwater nat zouden worden en zouden gaan rotten. Op een beschutte plek wordt het minder koud en werden de [[Aardappel|aardappels]] dus niet door bevriezing aangetast. In hoge grond, waar minder overlast door grondwater te verwachten was, kon een kelder dieper worden ingegraven, waardoor hij meer beschut kwam te liggen. In lagere, nattere gebieden werd vaak een wal om de kelder gemaakt om hem te isoleren en de vorst buiten te houden. De aardappels werden opgeslagen in zakken of manden maar ook wel gestort. ’s Winters werden ze voor extra bescherming afgedekt met zogenoemde ‘dekkenplaggen’. Die waren in de zomer al gestoken en vervolgens gedroogd en opgeslagen.
 ===Holle boom===
@@ Regel 12: / Regel 12: @@
 ===Grote aardappelkelders===
 [[Bestand:Overzicht voorgevel en rechter zijgevel van aardappelschuur - Woold - 20530788 - RCE.jpg|miniatuur|Aardappelschuur in Woold]]
-De kelders van de zandboerderijen op de Veluwe en in Twente hadden een bescheiden omvang, maar bij grote akkerbouwbedrijven op de klei werden wel fors bemeten kelders gebruikt. Bijvoorbeeld in de eerste helft van de 19e eeuw in de Zeeuwse Wilhelminapolder bij wat toen het grootste akkerbouwbedrijf van Nederland was. De kelders daar waren van hout of aangeaard. Ze hadden als dakbedekking een dikke [[riet|rieten]] kap. Later werden ook wel [[beton|betonnen]] aardappelkelders met een gebogen [[gewelf]] gebouwd. Al deze kelders hadden een enkele toegang in een korte gevel en een ontluchtingskoker in dak of gewelf.
+De kelders van de zandboerderijen op de Veluwe en in Twente hadden een bescheiden omvang, maar bij grote akkerbouwbedrijven op de klei werden wel fors bemeten kelders gebruikt. Bijvoorbeeld in de eerste helft van de 19e eeuw in de Zeeuwse Wilhelminapolder bij wat toen het grootste akkerbouwbedrijf van Nederland was. De kelders daar waren van hout of aangeaard. Ze hadden als dakbedekking een dikke [[riet|rieten]] kap. Later werden ook wel [[beton|betonnen]] aardappelkelders met een gebogen [[gewelf]] gebouwd. Al deze kelders hadden een enkele toegang in een korte gevel en een ontluchtingskoker in [[dak]] of [[gewelf]].
 ===Aardappels kuilen===
-Was er geen aparte aardappelkelder, dan werden de aardappels gekuild. Ze werden dan op een bed van stro in een kuil of hoop geslagen en vervolgens afgedekt met stro en aarde. Dat is ook een goede bewaarmethode voor zieke of beschadigde knollen, die dan langer houdbaar zijn dan bij opslag binnenshuis. Een kuil voor de aardappelvoorraad voor eigen gebruik van een boerengezin met een kleine veestapel was ongeveer twee bij twee meter en 75 centimeter diep. De kuil werd bij voorkeur onder een [[eik]] gegraven, want daar is de grond het droogst.
+Was er geen aparte aardappelkelder, dan werden de [[Aardappel|aardappels]] gekuild. Ze werden dan op een bed van stro in een kuil of hoop geslagen en vervolgens afgedekt met stro en aarde. Dat is ook een goede bewaarmethode voor zieke of beschadigde knollen, die dan langer houdbaar zijn dan bij opslag binnenshuis. Een kuil voor de aardappelvoorraad voor eigen gebruik van een boerengezin met een kleine veestapel was ongeveer twee bij twee meter en 75 centimeter diep. De kuil werd bij voorkeur onder een [[eik]] gegraven, want daar is de grond het droogst.
 Voor grotere hoeveelheden was een kuilhoop een geschikte optie. Daarvoor werd over een lengte van enkele tientallen meters een ondiepe kuil van anderhalve meter breed en ongeveer 30 centimeter diep gegraven. Daarin werden de aardappels een meter hoog opgetast en afgedekt met stro, aardappelloof en grond.
@@ Regel 45: / Regel 45: @@
 [[Categorie: bijgebouwen]]

@@ Regel 5: / Regel 5: @@
 ===Holle boom===
-Aardappelkelders zijn vroeger in uiteenlopende soorten en maten gebouwd, vaak uit weinig duurzame materialen, zoals ruwe planken, [[plag|heideplaggen]], zoden, aarde en [[stro]]. Vaak was de kelder niet veel meer dan een kuil met een plat [[dak]], bedekt met plaggen en aarde. Soms raakte zo’n dak in de loop van de tijd zelfs begroeid met gras en struiken. Omdat de kelders waren ingegraven of omgeven door een wal, raakten de dakranden van veel kelders bijna de grond. In de [[voorgevel]] van de kelder zat een toegangsdeurtje en in de [[achtergevel]] soms een [[venster|venstertje]]. In het dak werd soms een ventilatiekanaal aangebracht, bijvoorbeeld een uitgeholde boomstam. Bij strenge vorst werden [[deur]], raam en ventilatieopening afgeschermd met bossen en stro. Rijke boeren bouwden wel stenen kelders met een geïsoleerd dak, soms zelfs met een [[dakpan|pannendak]]. Een enkele grote aardappelkelder had zelfs een [[zolder]] of een meervoudige functie bijvoorbeeld niet alleen voor de opslag van aardappels, maar ook als [[kippenren]]. Op veel Twentse [[erf|boerenerven]] droeg de tuffelkelder bij aan de idyllische aanblik van het traditionele Twentse boerenerf dat zich kenmerkt door een losse groepering van gebouwen. Overigens werden de kelders niet altijd op het erf van de boerderij gebouwd. Soms kregen ze een plaats in het bos of in een [[houtwal]] of in de grond van een hoge es.
+Aardappelkelders zijn vroeger in uiteenlopende soorten en maten gebouwd, vaak uit weinig duurzame materialen, zoals ruwe planken, [[plag|heideplaggen]], zoden, aarde en [[stro]]. Vaak was de kelder niet veel meer dan een kuil met een plat [[dak]], bedekt met plaggen en aarde. Soms raakte zo’n dak in de loop van de tijd zelfs begroeid met gras en struiken. Omdat de kelders waren ingegraven of omgeven door een wal, raakten de dakranden van veel kelders bijna de grond. In de [[voorgevel]] van de kelder zat een toegangsdeurtje en in de [[achtergevel]] soms een [[venster|venstertje]]. In het dak werd soms een ventilatiekanaal aangebracht, bijvoorbeeld een uitgeholde boomstam. Bij strenge vorst werden [[deur]], raam en ventilatieopening afgeschermd met bossen en stro. Rijke boeren bouwden wel stenen kelders met een geïsoleerd dak, soms zelfs met een [[dakpan|pannendak]]. Een enkele grote aardappelkelder had zelfs een [[zolder]] of een meervoudige functie bijvoorbeeld niet alleen voor de opslag van aardappels, maar ook als [[kippenren]]. Op veel Twentse [[erf|boerenerven]] droeg de tuffelkelder bij aan de idyllische aanblik van het traditionele Twentse boerenerf dat zich kenmerkt door een losse groepering van gebouwen. Overigens werden de kelders niet altijd op het erf van de boerderij gebouwd. Soms kregen ze een plaats in het bos of in een [[houtwal]] of in de buurt van een hoge es.
 ===Grote aardappelkelders===

← Oudere versie		Versie van 12 apr 2012 13:05
Regel 41:		Regel 41:

	[[Categorie: bijgebouwen]]		[[Categorie: bijgebouwen]]
−	[[Categorie:~~bouwhistiorie~~]]	+	[[Categorie:bouwhistorie]]

← Oudere versie		Versie van 12 apr 2012 12:43
Regel 39:		Regel 39:
	* [[gewelf]]		* [[gewelf]]

−	~~===Verder lezen===~~
−	*

−	[[Categorie: ~~Boerderijtypologie~~]]	+	[[Categorie: bijgebouwen]]
		+	[[Categorie:bouwhistiorie]]

@@ Regel 5: / Regel 5: @@
 ===Holle boom===
-Aardappelkelders zijn vroeger in uiteenlopende soorten en maten gebouwd, vaak uit weinig duurzame materialen, zoals ruwe planken, [[plag|heideplaggen]], zoden, aarde en [[stro]]. Vaak was de kelder niet veel meer dan een kuil met een plat [[dak]], bedekt met plaggen en aarde. Soms raakte zo’n dak in de loop van de tijd zelfs begroeid met gras en struiken. Omdat de kelders waren ingegraven of omgeven door een wal, raakten de dakranden van veel kelders bijna de grond. In de [[voorgevel]] van de kelder zat een toegangsdeurtje en in de [[achtergevel]] soms een [[venster|venstertje]]. In het dak werd soms een ventilatiekanaal aangebracht, bijvoorbeeld een uitgeholde boomstam. Bij strenge vorst werden [[deur]], raam en ventilatieopening afgeschermd met bossen en stro. Rijke boeren bouwden wel stenen kelders met een geïsoleerd dak, soms zelfs met een [[dakpan|pannendak]]. Een enkele grote aardappelkelder had zelfs een [[zolder]] of een meervoudige functie bijvoorbeeld niet alleen voor de opslag van aardappels, maar ook als [[kippenhok]]. Op veel Twentse [[erf|boerenerven]] droeg de tuffelkelder bij aan de idyllische aanblik van het traditionele Twentse boerenerf dat zich kenmerkt door een losse groepering van gebouwen. Overigens werden de kelders niet altijd op het erf van de boerderij gebouwd. Soms kregen ze een plaats in het bos of in een [[houtwal]] of in de grond van een hoge es.
+Aardappelkelders zijn vroeger in uiteenlopende soorten en maten gebouwd, vaak uit weinig duurzame materialen, zoals ruwe planken, [[plag|heideplaggen]], zoden, aarde en [[stro]]. Vaak was de kelder niet veel meer dan een kuil met een plat [[dak]], bedekt met plaggen en aarde. Soms raakte zo’n dak in de loop van de tijd zelfs begroeid met gras en struiken. Omdat de kelders waren ingegraven of omgeven door een wal, raakten de dakranden van veel kelders bijna de grond. In de [[voorgevel]] van de kelder zat een toegangsdeurtje en in de [[achtergevel]] soms een [[venster|venstertje]]. In het dak werd soms een ventilatiekanaal aangebracht, bijvoorbeeld een uitgeholde boomstam. Bij strenge vorst werden [[deur]], raam en ventilatieopening afgeschermd met bossen en stro. Rijke boeren bouwden wel stenen kelders met een geïsoleerd dak, soms zelfs met een [[dakpan|pannendak]]. Een enkele grote aardappelkelder had zelfs een [[zolder]] of een meervoudige functie bijvoorbeeld niet alleen voor de opslag van aardappels, maar ook als [[kippenren]]. Op veel Twentse [[erf|boerenerven]] droeg de tuffelkelder bij aan de idyllische aanblik van het traditionele Twentse boerenerf dat zich kenmerkt door een losse groepering van gebouwen. Overigens werden de kelders niet altijd op het erf van de boerderij gebouwd. Soms kregen ze een plaats in het bos of in een [[houtwal]] of in de grond van een hoge es.
 ===Grote aardappelkelders===
@@ Regel 32: / Regel 32: @@
 * [[dakpan]]
 * [[zolder]]
-* [[kippenhok]]
+* [[kippenren]]
 * [[erf]]
 * [[houtwal]]