Loodwit

Uit AgriWiki
Ga naar: navigatie, zoeken
Kleurmonster van loodwit op hout. Links is loodwit gemengd in standolie. Rechts is loodwit gemengd in lijnolie. Let op: de kleuren op een beeldscherm zijn niet betrouwbaar; getoond monster is slechts ter indicatie. Foto: Frits van der Gronde

Loodwit is een wit pigment dat in het verleden heel veel gebruikt is. Elke verf bestaat voor een groot deel uit twee belangrijke bestanddelen; het pigment en het bindmiddel. Een pigment is een poedervormige stof die kleur geeft aan de verf. Het bindmiddel zorgt ervoor dat de pigmentdeeltjes aan elkaar en aan de ondergrond hechten.

Historisch kleurgebruik

Bij een goede restauratie is een op de historie gebaseerde kleurkeuze belangrijk. Om de ontwikkeling van het historisch kleurgebruik te begrijpen, is enige kennis over de belangrijkste historische pigmenten nodig.

Loodwit

Van de 17de eeuw tot aan het midden van de 20ste eeuw gebruikte men zeer vaak loodwit. Het is een vrij duur pigment, maar het geeft een duurzame en elastische verf, die vaak als grondverf en als basis gebruikt werd voor andere kleuren. Het is enigszins geelachtig wit van kleur. Loodwit wordt gemaakt uit lood en is daarom erg giftig. Loodwit kan soms verkleuren.

Verkleuren

Kleuren veranderen onder invloed van licht, warmte, vocht en bepaalde bestanddelen in de lucht. Bij boerderijrestauraties is een duur kleuronderzoek door een deskundige vaak een uitzondering en zodoende zal vaak genoegen genomen moeten worden met een doe-het-zelf kleuronderzoek. Daarom is het goed enige kennis te hebben over het verkleuren van verf. Licht, hitte, vocht, zuurstof, zuren, zwavelwaterstof, hydroxiden, en het bindmiddel in de verf zijn vijanden van de kleurvastheid van kleuren. Loodwit kan onder sommige omstandigheden verkleuren. Loodwit is bijvoorbeeld niet bestand tegen hitte. Wanneer er brand heeft gewoed in een pand, wordt kleuronderzoek dus erg lastig. Loodwit is een loodverbinding. Loodverbindingen kunnen door zwavelverbindingen verkleuren van lichtgrijs tot diepzwart. Loodwit komt heel veel voor en is dus een belangrijk pigment. Niet alle deskundigen zijn het er over eens of loodwit verkleurt. Bij onderzoek worden regelmatig wittige of crèmewitte lagen gevonden waarin loodwit is verwerkt. Deze lagen zijn niet merkbaar verkleurd, anders waren ze niet meer witachtig geweest. In kalkverven hebben loodpigmenten last van verkleuring door oxidatie. Het loodhoudende pigment verkleurt dan naar vlekkerig zwart.

Kleurnummers

Met een bepaald pigment kan men een bepaalde kleur maken. Hoe die kleur precies uitpakt is onder andere afhankelijk van het gebruikte bindmiddel, de mengverhouding, de ondergrond en de lichtinval. Daarnaast zijn historische pigmenten vaak natuurlijke stoffen en dus nooit constant van kwaliteit en kleur. Ook zorgen verwering en vervuiling voor het veranderen van de kleuren. De genoemde kleurnummers zijn daarom slechts een indicatie!

Verder kunnen foto’s en beeldschermen onderling sterk verschillen in de weergave van een kleur (dit is goed te zien in een tv-winkel). Ook zijn kleuren in een boek of een folder onbetrouwbaar. Alleen een echte verfwaaier geeft een betrouwbare weergave van een kleur.

Tot slot komen de namen die verffabrikanten aan bepaalde kleuren geven lang niet altijd overeen met de kleuren die verkregen worden als de genoemde pigmenten in olie worden aangemaakt.

De bovenstaande kanttekeningen in acht nemend volgen hieronder toch hier enkele kleurnummers ter indicatie, omdat dit de enige betrouwbare manier is om weer te geven hoe een kleur eruitziet.

Loodwit (aangemaakt in lijnolie)

ACC code: F9.07.80 of F6.04.83

NCS code: 4322 B of 1105-Y21R of 0903-Y27R of 4327 B

RAL code: 1013 of 9001

Loodwit (aangemaakt in standolie)

ACC code: F6.04.83 of F6.05.85

NCS code: 0903-Y27R of 4327 B

RAL code: 9001

Verder lezen

Bron

Deze tekst is gebaseerd op:

  • Ineke de Visser, Kleur op boerderijen. In het groene hart van Holland (Hardinxveld-Giessendam 2006)

Deze publicatie is tot stand gekomen door eigen onderzoek en o.a. de volgende bronnen:

  • M. de Keijzer en P. Keune, Pigmenten en bindmiddelen (Amsterdam, 2001)
  • L. Simis, bewerkt door H. Janse, en J. Berghuis jr., Schilder- en Verfkunst (’s-Gravenhage, z.j.)
  • H.J. Zantkuyl, Bouwen in Amsterdam (Amsterdam, 1973-1992 p. 94-108)